Nasz Blog

Higiena rąk – problem nadal aktualny

Zgodnie z obowiązującym w naszym kraju prawem i ustawą z dnia 05.12.2008 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorobach zakaźnych u ludzi (Dz. U. nr 234, poz. 1570)  jesteśmy zobowiązani robić wszystko aby nie dopuścić do powstania i przenoszenia chorób zakaźnych [1]. Obowiązek szczególnie ważny w przypadku podmiotów leczniczych gdzie przyjmowani są pacjenci mogący być nosicielami, bądź są chorzy na chorobę zakaźną. Pamiętajmy – każdy pacjent to osoba potencjalnie zakażona. Nie ma on obowiązku informowania o swoim stanie zdrowia.

Skóra rąk, zależnie od obszaru, jest skolonizowana drobnoustrojami w liczbie od  4 – 400 tys./ cm2, stanowi barierę przed drobnoustrojami chorobotwórczym.
Skład mikrobioty skóry zależy od:

  • pH,
  • wieku,
  • poziomu higieny,
  • temperatury,
  • wilgotności środowiska,
  • od wydolności układu odpornościowego.

Wyróżnia się mikroorganizmy kolonizujące naszą skórę, które są zaliczane do mikrobioty stałej (naturalnej) i mikrobioty przejściowej. Do mikrobioty stałej należą: Staphylococcus epidermidis, Streptococcus viridans, Propionibacterium acnes, Corynebacterium spp., Candida spp., Clostrydium perfringens, Acinetobacter sp., Moraxella spp.. Mikrobiota przejściowa, to drobnoustroje chorobotwórcze: Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Trichophyton spp., Trichosporon spp., Pityrosporum ovale, Candida albicans, Candida parapsilosis,  Aspergillus fumigatus, Penicillum spp..  Bez względu na wiek, rasę, płeć występuje w populacji ludzkiej nosicielstwo Staphylococcus aureus. U pracowników ochrony zdrowia sięga ono nawet 60%.

Wytyczne WHO podkreślają, że higiena rąk jest podstawowym środkiem, który zapobiega zakażeniom związanym z przenoszeniem drobnoustrojów chorobotwórczych.

Wyróżnia się następujące rodzaje mycia rąk: zwykłe mycie (socjalne) przy użyciu mydła i bieżącej wody przez 10 – 20 sekund, które stosuje się przed wszystkimi rutynowymi zabiegami. Higieniczne mycie rąk wykonuje się przed procedurami inwazyjnymi, czy po kontakcie z wydzielinami lub wydalinami. Wówczas po myciu, które powinno wykonywać się przez 60 sekund, płucze się ręce 15 sekund. Ostatni rodzaj to chirurgiczne mycie rąk przeprowadzane jest przed zabiegami inwazyjnymi w warunkach aseptycznych.

 

Instrukcja mycia rąk wodą i mydłem:

Zgodnie z wytycznymi WHO dezynfekcja jest dominującą metodą dekontaminacji rąk personelu. Jeżeli ręce nie są w widoczny sposób zabrudzone powinny być dezynfekowane, a nie myte mydłem i wodą. Częste mycie mydłem i wodą, a potem dezynfekowanie doprowadza do przesuszenia skóry lub wręcz doprowadza do jej chorób.

Dezynfekcję rąk stosuje się zawsze przed i po obsłużeniu pacjenta. Wiele osób nie pamięta, że użycie rękawiczek nie zastąpi dezynfekcji rąk. Przed nałożeniem rękawic, jak również po ich zdjęciu (przy pacjencie) przeprowadzić należy dezynfekcję rąk zgodnie ze schematem z wytycznych WHO.

WHO wyraźnie podaje, że środki do dezynfekcji rąk powinny być alkoholowe. Najlepszymi są te oparte na jednym alkoholu, najczęściej etanolu, lub mieszanki np. z izopropanolem. Optymalne stężenie alkoholu etylowego wynosi 70 – 90%. W tym stężeniu wykazuje najszersze spektrum bójcze. Jest też najmniej toksyczny i jego działanie alergizujące jest niskie.

 

Instrukcja higienicznej dezynfekcji rąk preparatem na bazie alkoholu:

 

Dozowniki powinny być bezdotykowe – łokciowe lub elektroniczne, ponieważ dotykanie brudną dłonią może powodować kontaminację dozownika, który będzie wtedy źródłem kolejnych zakażeń. Dobierając dozownik warto zwrócić uwagę na możliwość wyposażenia go w oryginalne wkłady jednorazowe, tzw. „system zamknięty”. Nie ma wtedy możliwości ponownego ich napełniania co sprzyja utrzymaniu higieny i nie dostawania się zanieczyszczeń do wnętrza preparatu. Obudowę dozownika dezynfekuje się przynajmniej raz przy wymianie pojemnika(worka) z preparatem, zaś powierzchnię ramienia dozownika łokciowego po zakończeniu dnia pracy. Dozowniki z „systemu zamkniętego” zaopatrzone są w specjalną zastawkę przy otworze z którego wydostaje się preparat. Zapobiega ona zasysaniu do wnętrza pojemnika powietrza, czy płynów podczas częstego użytkowania. Otwór przez który wydobywa się preparat myjący, czy dezynfekcyjny oczyszcza się czystym ręcznikiem jednorazowym lub zwilżonym preparatem antyseptycznym, czy też gotową chusteczką nasączoną preparatem dezynfekcyjnym.

Mniej praktycznymi rozwiązaniami wydają się dozowniki z butelkami. Należy zwracać uwagę aby za każdym razem do dozownika była wkładana nowa butelka z oryginalną, czytelną etykietą i terminem przydatności środka do użycia. Bardzo często popełnianym przez użytkowników błędem jest niedostateczna higiena takich dozowników, a dokładnie pompek dozujących. Są one wyjmowane po zużyciu zawartości i przekładane do nowej butelki bez mycia i dezynfekcji. Skutkuje to powstawaniem na zewnętrznej i wewnętrznej powierzchni pompki biofilmu, który jest bardzo trudny lub wręcz  nie do usunięcia. Stanowić to może źródło zakażeń. Niedopuszczalne jest uzupełnianie pojemników płynami. Wykonujemy tę czynność tylko wtedy gdy opakowanie zostało opróżnione. W „systemie zamkniętym” gdy zużyliśmy zawartość wyrzucamy worek i zakładamy nowy, oczywiście po wymyciu i dezynfekcji dozownika.

W wyborze środka do dezynfekcji należy wziąć pod uwagę jego skuteczność, tzn. powinien on mieć możliwie szerokie spektrum aktywności (bakteriobójcze, wirusobójcze, grzybobójcze, sporobójcze, prątkobójcze), nie może drażnić, alergizować, wywoływać reakcji cytotoksycznych.

Przy doborze odpowiedniego preparatu warto też zwrócić uwagę na substancje niebezpieczne, np.: triklosan, parabeny, barwniki, substancje zapachowe, które mogą uczulać czy drażnić skórę rąk [9]. Dlatego też  „system zamknięty” ma przewagę nad pozostałymi rozwiązaniami, dzięki temu, że są to jednorazowe, bez możliwości uzupełninia i wręcz dostania się do wnętrza opakowania. Środki te produkowane mogą być bez konserwantów i innych substancji działających np. drażniąco, alergizująco.

Do pielęgnacji skóry stosuje się specjalne kremy, emulsje mające w swoim składzie składniki łagodzące przesuszoną skórę dłoni. Skład preparatów jest tak dobrany, że nie pozostawia tłustej powłoki uniemożliwiającej pracę. Nie należy używać kremów w pudełkach (wspólne użytkowanie przez wielu pracowników). Powinny być one umieszczone w dozownikach łokciowych lub opakowaniu z dozownikiem.

WHO zaleca również jako wystarczające, dezynfekowanie rąk po zdjęciu rękawiczek, jednak ze względu na stosowanie rękawic pudrowanych myje się dłonie w celu usunięcia pozostałości pudru co doprowadzać może do zwiększonego podrażnienia skóry i wystąpienia dermatitis. Dlatego też warto stosować dostępne na rynku rękawice bezpudrowe unikając w ten sposób nadmiernego wysuszania, podrażnienia skóry.

Prawidłowo przeprowadzane procedury higieny rąk przez pracowników ochrony zdrowia są bardzo ważną częścią pracy z pacjentami. Mają one bardzo duże znaczenie w przenoszeniu chorób zakaźnych. Stojąc przed zakupem środków do mycia i dezynfekcji rąk nie powinniśmy kierować się tylko ceną. Ważny jest dobór systemów dozowania, składniki aktywne, jakość stosowanego środka, wygoda użycia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *